W bieżącym miesiącu mija 650 lat od powstania metropolii halickiej, której kontynuatorką jest metropolia lwowska obrządku łacińskiego. Z tej okazji warto jest zapoznać się z krótką historią początków naszej archidiecezji.
Metropolia lwowska obrządku łacińskiego jest najstarszą z kościelnych katolickich jednostek administracyjnych na dzisiejszej Ukrainie. Jej korzenie sięgają czasów panowania Kazimierza Wielkiego i ściśle związane są z powstałą w 1375 r. metropolią halicką. Po inkorporacji do królestwa polskiego ziem przemyskiej i sanockiej (1344), lwowskiej i halickiej z częścią Wołynia (1349–1366), a także w charakterze lenna ziem chełmskiej, bełskiej, włodzimierskiej (1366) i Podola Kuria papieska w Awinionie udzieliła poparcia królowi polskiemu. Władca ten począł wydatnie popierać obrządek łaciński na zajętych terenach, chcąc utworzenia na nich odrębnej metropolii. Przy tej okazji pojawiły się też inne projekty przynależności metropolitalnej tych ziem. We wzmiankach z 1353 r., postulowanych przez miejscowych książąt, mowa jest o planach przyporządkowania istniejących tu biskupstw bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Inny projekt z 1357 r., popierany również przez Kazimierza Wielkiego, zakładał przyłączenie tamtejszych jednostek kościelnych do metropolii gnieźnieńskiej. Z propozycją (1358) miałaby wyjść także sama Kuria w Awinionie, która proponowała przyporządkowanie wspomnianych łacińskich biskupstw patriarsze łacińskiemu w Konstantynopolu. Ostatecznie metropolia halicka została utworzona przez papieża Urbana V w 1367 r. i wówczas pojawił się po raz pierwszy abp metropolita halicki Krystyn OFM, choć według W. Abrahama w Kurii papieskiej nie wystawiono wtedy odpowiednich dokumentów w tej sprawie. Po śmierci tegoż Krystyna Stolica Apostolska zleciła zarząd nad metropolią biskupowi Seretu Andrzejowi Jastrzębcowi (przed 17 I 1372 r.).
Uwieńczeniem starań o formalną erekcję nowej metropolii ze stolicą w Haliczu była bulla papieża Grzegorza XI z 13 II 1375 r. Debitum pastoralis officii. W skład nowej jednostki kościelnej jako sufraganie wchodziły diecezje w Przemyślu, Chełmie i Włodzimierzu Wołyńskim. Jednak od początku funkcjonowania nowej metropolii jej arcybiskupi nie rezydowali w stolicy. Chwilowo tylko przebywali tam w czasie objazdu archidiecezji lub załatwiania spraw służbowych. Pierwszy z metropolitów – Maciej (1375–1380), dawny kanonik w Eger na Węgrzech, tytułował się nawet lwowskim arcybiskupem i w tymże mieście urządził swoją rezydencję. Inni arcybiskupi choć tytułowali się „halickimi”, Lwów nazywali swoim miastem metropolitalnym.
Kilka tygodni po wydaniu samej bulli erekcyjnej (5 III 1375 r.) papież Grzegorz XI, z inspiracji księcia Władysława Opolczyka, poprosił arcybiskupa Gniezna oraz biskupów Krakowa i Płocka o wyrażenie zdania w sprawie przeniesienia stolicy nowej metropolii z Halicza do Lwowa. Miałyby za tym apelować brak murów w Haliczu, oddalenie od innych miast oraz zagrożenie ze strony Tatarów, Litwinów i ludów Wschodu. Według W. Urbana mankamentem było również to, że nie miał on łacińskiej katedry arcybiskupiej, a celowi temu służył tamtejszy kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny. J. Krętosz, opisując początki nowej metropolii, zaznacza jednak, że mocą samego dokumentu erygującego nową metropolię kościoły parafialne w miastach stołecznych w Haliczu, Przemyślu, Włodzimierzu i Chełmie zostały podniesione do rangi katedr biskupich. Nie zmienia to faktu, iż 28 VIII 1412 r. antypapież Jan XXIII, do którego obediencji należała Polska, bullą In eminenti specula zgodził się na przeniesienie stolicy metropolitalnej do Lwowa. Jednocześnie tamtejszy, będący w budowie, kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny stał się archikatedrą. Tym samym dokumentem do metropolii lwowskiej zostały włączone nowe diecezje – kamieniecka, kijowska i mołdawska ze stolicą w Serecie. Faktyczna realizacja tej decyzji nastąpiła dopiero w 1414 r., kiedy to ówczesny metropolita – abp Jan Rzeszowski, uroczyście proklamował, potwierdzoną 30 V 1414 r., bullę z 28 VIII 1412 r.
Podsumowując halicki okres należy zaznaczyć, że w tym czasie rządziło 6 metropolitów. Spośród nich wyróżniał się Jakub Strzemię (1340-1409), organizator życia administracyjnego i religijnego w archidiecezji i metropolii, błogosławiony Kościoła katolickiego. Warto wspomnieć również jego następcę, a późniejszego prymasa Mikołaja Trąbę (1410-1412), dotychczasowego kanclerza królewskiego i prepozyta kolegiaty św. Floriana w Krakowie.
Ks. Krzysztof Szebla